Over Saskia

Een uitgebreid cv kunt u hier downloaden.

Jeanne, Rosa en Carel Asser, ca. 1846, daguerreotypie: Eduard I. Asser (Rijksmuseum Amsterdam)

Het meisje links op deze foto is mijn grootvaders grootmoeder Jeanne. Ze is hier rond 1846 geportretteerd door haar oom, de Amsterdamse fotopionier en jurist Eduard Isaac Asser. Familieverhalen over ‘gekke’ oom Eduard en zijn bijzondere hobby wekten mijn interesse en na mijn eindexamen in 1991 ben ik naar Leiden vertrokken om er kunstgeschiedenis te studeren en me in het Prentenkabinet van de universiteit in fotografiegeschiedenis te specialiseren. Toen de foto’s van Eduard Asser in 1994 naar het Rijksmuseum verhuisden, ging ik mee als stagiaire. Met zijn foto’s heb ik me vervolgens niet meer bezig gehouden, maar de fotocollectie van het Rijksmuseum bood ruimschoots gelegenheid om mijn fotografische kennis en kunde in elke richting te verbreden en te verdiepen.

Nicolaas Henneman heft het glas, 1842, papieren negatief: W.H. Fox Talbot (Rijksmuseum Amsterdam)

Scriptie
In 1996 ben ik afgestudeerd op een scriptie over Nicolaas Henneman, een Nederlander die via allerlei omzwervingen rond 1830 in Engeland belandt en daar eerst als bediende en later als assistent van William Henry Fox Talbot bij de uitvinding van de fotografie betrokken raakt. In Engelse archieven heb ik uit brieven, documenten en foto’s zijn leven en werk kunnen reconstrueren. Aan de hand van Henneman is de aarzelende en daarna triomfantelijke opmars van de fotografie in het dagelijkse leven van de 19de eeuw mooi te volgen. De scriptie is in 1997 genomineerd voor de Nationale Scriptieprijs van Het Parool en de Universiteit van Amsterdam.

Feestverlichting ter gelegenheid van 125 jaar spoorwegen op de voorgevel van het Jaarbeursgebouw, 1964, dia: H.F. Ferweda (Het Utrechts Archief)

Nederlands Fotogenootschap
Na mijn afstuderen heb ik voor het Nederlands Fotogenootschap (NFg) de collectiedatabase Fotios getest in Het Utrechts Archief, het Museum voor Communicatie in Den Haag en het Van Reekum Museum in Apeldoorn. Fotios was ontwikkeld om grote hoeveelheden foto’s efficiënt te kunnen registreren en betekende voor mij een kennismaking met de fotografie als massamedium. Nog nooit heb ik zo veel foto’s in zo’n korte tijd door mijn handen laten gaan. Een contrast met mijn studietijd waarin je destijds vooral de iconen – de unieke, bijzondere exemplaren – uit de fotografiegeschiedenis kreeg voorgeschoteld.  Later heb ik als redacteur van de NFg-nieuwsbrief (1999-2005) – het huidige tijdschrift Fotografische geheugen – een bijdrage kunnen leveren aan de promotie van het rijk bedeelde maar nog relatief onbekende fotografisch erfgoed in Nederland.

Gezicht op Tripoli, Libië, 1853-1854, zoutdruk: Pierre Tremaux (Koninklijke Bibliotheek)

Magie
Fotografie is magie – “It is a little bit of magic realised” schreef Talbot al in 1839: de werkelijkheid bevriest zichzelf op een lichtgevoelig stukje koper, papier, glas, celluloid of beeldchip. De verwondering daarover wordt nergens zo tastbaar als bij het bekijken van de alleroudste foto’s. Nu zijn foto’s zo vanzelfsprekend en alomtegenwoordig, dat je haast zou vergeten dat er ooit een tijd was dat het niet mogelijk was om geliefden, gebeurtenissen en herinneringen vast te leggen. Tussen 1997 en 1999 kreeg ik de mogelijkheid om een catalogus te maken van de vroegste foto’s (gemaakt tussen 1839 en 1860) in Nederlandse collecties. In opdracht van het Rijksmuseum en het Prentenkabinet van de Universiteit Leiden en met financiële steun van de Mondriaanstichting, heb ik ruim 3700 foto’s in ruim 25 musea, archieven en bibliotheken beschreven en onderzocht. Deze bestandscatalogus is via internet te raadplegen (www.earlyphotography.nl).

La Alberca #6 1/3/2005 12:56, 2005, Foto: Bert Teunissen (Huis Marseille)

Huis Marseille
In Huis Marseille, Museum voor Fotografie ben ik behalve vroege-foto-specialist ook allround fotoprofessional geworden. Toen ik in 1999 als conservator bij dit bijzondere particuliere fotomuseum ging werken, was het museum nog niet officieel geopend. Met een kleine maar prachtige collectie hedendaagse fotografie, een oude computer, een gammele fax en een bibliotheek van vijf boeken zijn we begonnen, en hebben vervolgens met een klein team het museum uitgebouwd tot een professioneel instituut. Het museumwerk heb ik mij tijdens de twaalf jaar bij Huis Marseille in al zijn finesses eigen gemaakt: van tentoonstellingsconcept tot inrichting, van logistiek tot coördinatie, van fotoaankoop tot collectieregistratie, van catalogus tot website, van depot tot bibliotheek, van lezing tot rondleiding. De samenwerking met hedendaagse fotografen – na jaren in het gezelschap van al lang gestorven fotografen te hebben verkeerd – heeft mijn kijk op de fotografie verrijkt, evenals de open visie van het museum op de vele toepassingsgebieden van het medium (zie ook: Projecten).

Vacuüm apparaat in Crystal Palace, 1851, zoutdruk: C.M. Ferrier (Rijksmuseum Amsterdam)

Spannend onderzoek
De afgelopen jaren heb ik me ook steeds bezig gehouden met allerlei nevenactiviteiten op fotografisch gebied, bijvoorbeeld tijdens verschillende fotofestivals: als portfolioreviewer (Birmingham, Madrid), jurylid (Hyères) en tentoonstellingsmaker (Naarden, Bratislava). Daarnaast ben ik altijd onderzoek blijven doen naar historische foto’s. In 2004 ben ik naar Londen gegaan om de perikelen rondom de foto’s van de Great Exhibition, de eerste wereldtentoonstelling die in 1851 in Hyde Park werd gehouden, nu eens goed uit te zoeken. Het resultaat van deze zoektocht verscheen in het Bulletin van het Rijksmuseum. In 2006 voer de reis naar Dordrecht, minder ver maar even spannend. Daar heb ik in opdracht van de Vereniging Oud-Dordrecht een aantal daguerreotypieën onderzocht van de familie Vriesendorp, en ontdekte daarbij de op dat moment vroegst gedateerde foto ooit in Nederland gemaakt. Deze vondst haalde zelfs de pers, van de NRC tot het weblog van Jan Marijnissen.

Bulgarije, 1962, Foto: Sava Boyadjiev (World Press Photo)

Bulgarije, 1962, Foto: Sava Boyadjiev (World Press Photo)

World Press Photo
In 2012 heb ik een andere hoek van de fotografiewereld leren kennen bij World Press Photo. Onder het motto inspire understanding zet deze Nederlandse non-profit organisatie zich al sinds 1955 in voor de promotie en ontwikkeling van fotojournalistiek en documentaire fotografie wereldwijd. Samen met het online team heb ik drie jaar gewerkt aan de totale makeover van het online archief dat in april 2015 is gelanceerd. Ruim 12.000 foto’s, gemaakt door 1500 fotografen uit 80 verschillende landen, zijn nu voor een breed, internationaal publiek toegankelijk via thema- en zoekpagina’s.

 

Paardekopnevel, 2002, foto: European Southern Observatory (ESO)

Historisch en hedendaags
Praktisch werk wissel ik graag af met wetenschappelijk activiteiten, zoals ik ook graag historische en hedendaagse fotografie combineer. Sinds februari 2016 ben ik weer terug op mijn oude stek als conservator bij Huis Marseille, dat tijdens mijn afwezigheid van vijf jaar in omvang is verdubbeld. Een functie die ik sinds oktober 2016 combineer met een positie als conservator in het Rijksmuseum. Voor Huis Marseille heb ik onlangs een tentoonstelling gemaakt over 19de-eeuwse fotografie van Egypte uit Nederlandse collecties. In het Rijksmuseum ben ik onder andere verantwoordelijk voor de inhoudelijke redactie van de serie Rijksmuseum Studies in Photography.

oktober 2017