Chrystel Lebas: studiobezoek

Work in progress: foto's van Ameland

Work in progress: foto’s van Ameland in Chrystel Lebas’ studio

Afgelopen week heb ik heel weinig van Photo London gezien maar ben wel uitgebreid bij Chrystel Lebas in haar studio geweest ter voorbereiding van de tentoonstelling die ze in december in Huis Marseille krijgt.

Een sneak preview van haar wonderschone Plant Portraits:

chrystels-herbariumDe plantenportretten maken onderdeel uit van Chrystels nieuwste project dat in de tentoonstelling te zien zal zijn. In 2011 gaf het Natural History Museum in Londen haar de opdracht nieuw werk te maken rondom een intrigerende collectie anonieme glasnegatieven van het Britse landschap uit het begin van de 20e eeuw. Het project, dat dit jaar wordt afgerond, leverde niet alleen een nieuw oeuvre op maar ook de naam van de fotograaf: de glasplaten bleken te zijn gemaakt door de beroemde Britse botanist en ecoloog Edward James Salisbury (1886-1978). Op de website van het Natural History Museum staat een mooie korte documentaire waarin je Chrystel samen met een van de botanisten van het museum aan het werk ziet in de voetsporen van Salisbury: Looking at past habitats through a modern lens.

We zijn samen ook naar de bibliotheek en het archief van de Royal Botanical Gardens in Kew geweest want daar wordt Salisbury’s archief bewaard inclusief zijn botanische notitieboekjes, foto’s en herbaria. Hopelijk kunnen we die voor de tentoonstelling lenen.

Posted in Tentoonstellingen | Tagged , , , | Comments Off on Chrystel Lebas: studiobezoek

Traces of the Familiar

Jaya Pelupessy, Traces of the Familiar, 2015 (zeefdruk)

Jaya Pelupessy & Felix van Dam, Traces of the Familiar, 2015, zeefdruk

Deze foto maakten Jaya Pelupessy en Felix van Dam vorig jaar met hun zelfontwikkelde zeefdrukcamera, waarin de foto direct in de vorm van een zeefdruk wordt vastgelegd. De foto is op dit moment te zien in de tentoonstelling Traces of the Familiar. Naar aanleiding daarvan organiseerde Foam vorige week donderdagavond een artist talk waarin de experimenteerdrift en ambachtelijkheid in het werk van Pelupessy en Van Dam vanuit verschillende hoeken werden belicht. De kunstenaars waren aanwezig om hun werkwijze toe te lichten. Daarnaast spraken twee andere experimentele fotografen, die, net als zij, voortdurend de grenzen van de fotografische techniek oprekken: Gábor Ösz en Jaap Scheeren. Ik was gevraagd om een en ander in een fotohistorisch kader te plaatsen.

Eduard Isaac Asser, mislukte daguerreotypie, ca. 1842-1847 (Collectie Rijksmuseum)

Eduard Isaac Asser, mislukte daguerreotypie, ca. 1845 (Rijksmuseum)

Kim Knoppers, de conservator van Foam, had daarbij nadrukkelijk gevraagd of ik niet wat mislukte foto’s uit de 19de eeuw kon laten zien. Dat was nog best lastig want vroege fotografische experimenten zijn niet gauw mislukt, zolang er in ieder geval iets is vastgelegd. En de meeste foto’s waarop niets te zien is, zijn niet bewaard. Op deze daguerreotypie van Eduard Isaac Asser na … Natuurlijk zijn er wel veel foto’s bewaard waaraan je kunt zien dat fotopioniers worstelden met de onvolkomenheden van het nieuwe medium, zoals de lange belichtingstijden en de instabiliteit van de afdruk. In 1839, toen de uitvinding van de fotografie wereldwijd bekend werd gemaakt, kon de opnametijd tot tenminste 10 minuten oplopen. Een fotografische portret zat er dus nog niet in, wel stillevens, stadsgezichten, gebouwen en fotogrammen van planten.

Links een fantoomachtige verschijning van een pleisterbeeldje, gefotografeerd door de Franse pionier Hippolyte Bayard in 1839 en rechts een fotogram van de Britse uitvinder van de fotografie, William Henry Fox Talbot, ook uit 1839. Beide foto’s komen uit een bijzonder album in de Universiteitsbibliotheek Leiden, met verschillende vroege foto-experimenten, waarvan de herkomst nog altijd onbekend is.

Enkele vroege foto’s van Asser op papier. Rechts een papieren negatief dat hij maakte vanuit zijn huis aan het Singel in Amsterdam, gezien richting de Munt. En links Charlotte, een van zijn vier dochters.

W.F. Talbot, Chateau de Chambord, 1843, zoutdruk (Rijksmuseum)

W.F. Talbot, Chateau de Chambord, 1843, zoutdruk (Rijksmuseum)

Hiernaast een foto van Talbot, afgedrukt in zijn drukkerij in Reading, die zijn Nederlandse assistent Nicolaas Henneman tussen 1844 en 1847 bestierde. Als je heel goed kijkt kun je nog net het Chateau de Chambord in Frankrijk ontwaren, met op de voorgrond boomstammen die voor steigers werden gebruikt. Deze foto was een van 6000 afdrukken die Henneman voor de Art-Union, een kunsttijdschrift uit die tijd, had geproduceerd. Talbot had de foto in 1843 op zijn reis naar Frankrijk gemaakt, maar hij was er niet echt tevreden over omdat het een regenachtige dag was geweest. Toch is niet zozeer de opname mislukt, als wel de afdruk. Die was namelijk al verbleekt op het moment dat het betreffende nummer van de Art-Union in 1846 verscheen. En dat gold voor vrijwel de hele oplage. Het was een haastklus geweest waarbij Henneman niet de tijd had genomen – of gekregen – om de foto’s goed te fixeren.

chambord-goedDat het ook anders in Reading kon laat deze afdruk van hetzelfde negatief zien. Deze was niet voor de Art-Union bedoeld en had Henneman dus in alle rust, met de juiste chemicaliën en bij de juiste weersomstandigheden (afdrukken vond bij daglicht en dus meestal buiten plaats) kunnen printen. Niet lang na het verschijnen van het tijdschrift in 1846 sloot Talbot zijn drukkerij. Voor foto’s in hoge oplagen lag de toekomst niet in chemicaliën maar in inkt.

En dus gingen pioniers als Talbot en Asser op zoek naar een methode waarmee de foto in een traditionele drukplaat kon worden omgezet zonder dat de typische halftonen van de fotografie – alle nuances in grijzen die ontbreken in een gravure of ets – verloren zouden gaan. Asser zocht die in de steendruk en Talbot in de ets en aquatint:

Echt perfect waren ze nog niet: de halftonen lieten ze nog niet goed reproduceren in al hun nuances. Iets wat overigens ook goed te zien is op de experimentele zeefdrukken van Jaya Pelupessy & Felix van Dam. Pas eind 19e eeuw kwam met de autotypie – of wel het rastercliché – de oplossing voor dit vraagstuk.

Posted in Presentaties | Tagged , , , | Comments Off on Traces of the Familiar

Fox Talbot: Dawn of the Photograph

William Henry Fox Talbot: Nelson's Column in aanbouw, Trafalgar Square, Londen, april 1844 (National Media Museum, Bradford)

William Henry Fox Talbot: Nelson’s Column in aanbouw, Trafalgar Square, Londen, april 1844 (National Media Museum, Bradford)

Een van de oudste foto’s van Londen: Trafalgar Square als bouwput, met de beroemde zuil ter ere van de Britse zeeheld Horatio Nelson in de steigers en op de achtergrond St. Martin-in-the-Fields. Door de posters op de schuttingen weten we dat Talbot de foto begin april 1844 moet hebben gemaakt. Het papieren negatief (17 x 21 cm) zorgt voor een ietwat wazig beeld, hoewel dit ook te wijten is aan de eeuwige mist in Londen …

Afgelopen week ging in Londen, in het Science Museum, de tentoonstelling Fox Talbot: Dawn of the Photograph open. Mocht je tussen nu en 11 september in Londen zijn, ga dan beslist kijken, want het is een unieke kans om deze bijzondere, vroege en kwetsbare foto’s te zien. Ze komen maar heel zelden uit het depot. Hieronder een korte introductie van Greg Hobson, die met Russell Roberts de tentoonstelling samenstelde:

Het Rijksmuseum heeft ook foto’s van Talbot en zijn tijdgenoten in de collectie. Deze kun je bekijken in mijn Rijksstudio The Pencil of Nature: Talbot & Friends.

Posted in Tentoonstellingen | Tagged , , | Comments Off on Fox Talbot: Dawn of the Photograph

60 jaar World Press Photo

slide02Slide uit mijn presentatie van afgelopen week voor fotosz.nl in Galerie Pennings, Eindhoven, met enkele winnende foto’s van Nancy Reagan uit het online archief van World Press Photo. De volgende slide – haar man Ronald:

slide03

Nancy Reagans overlijden tien dagen eerder vormde een mooi aanknopingspunt om te kijken hoe zij in het online archief bewaard is gebleven. Het thema van de lezing was namelijk 60 jaar World Press Photo, maar dan niet aan de hand van de iconische beelden maar juist aan de hand van de minder bekende plaatjes die de overgrote meerderheid van het archief vormen.

Aan de foto’s van Nancy en Ronald valt op dat ze allemaal bekroond zijn in de Humor (& Happy News) categorie. Maar vergis je niet: het zijn meer dan grappige plaatjes.

Ten eerste de categorie: die was in 1974 in de wedstrijd geïntroduceerd om fotografen uit Oostbloklanden, die geen conflicten en ander slecht nieuws konden fotograferen, meer kans op een prijs te bieden. De categorie werd dan ook niet lang na de val van de muur afgeschaft (lees er hier meer over).

Ten tweede lijkt het weliswaar alsof Nancy en Ronald het protocol even loslaten, toch hadden zij de touwtjes wat de pers betreft stevig in handen: onder Reagan moest het Witte Huis een positieve, energieke uitstraling hebben en daar pasten dit soort beelden perfect in. Toen Dirck Halstead, White House photographer voor Time Magazine tijdens het presidentschap van Reagan, werd gevraagd naar de waarheid in zijn foto’s van het Witte Huis, antwoordde hij dat die niet bij de fotograaf ligt maar bij degenen die de foto’s gebruiken. Nu zouden dit soort foto’s nooit meer bekroond worden (zie themapagina Political Leaders).

slide61Behalve over foto’s van politieke leiders sprak ik ook over twee andere thema’s die ik voor World Press Photo had uitgewerkt: On the move, over migranten en vluchtelingen, naar aanleiding van de zojuist bekend geworden World Press Photo van het jaar, en Traces, dat over beelden gaat waarop alleen de sporen van geweld, oorlogen en rampen te zien zijn (en daardoor misschien nog wel meer impact hebben). Zoals Yonathan Weitzmans foto hierboven van het jurkje van een Afrikaans meisje in het prikkeldraad van de Israelisch-Egyptische grens, dat beide thema’s verbeeldt.

De lezing eindigde met een abstracte foto die doet denken aan Venetiaans gemarmerd papier, maar over een van de grootste olierampen in de geschiedenis gaat:

slide72

Posted in Online, Presentaties | Tagged , | Comments Off on 60 jaar World Press Photo

Festival voor nieuwsfotografie

Start 14e Grand Prix, Solitudering, Stuttgart, 19 juli 1964 (foto: Erich Baumann)

Start 14e Grand Prix, Solitudering, Stuttgart, 19 juli 1964 (foto: Erich Baumann)

Deze spectaculaire kleurenfoto, gemaakt door de Duitse persfotograaf Erich Baumann (van Pressefoto Baumann), was de eerste kleurenfoto die ooit bij World Press Photo werd bekroond. Baumann kreeg in 1965 de 1e prijs in de kleurencategorie, die dat jaar speciaal was geïntroduceerd ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van World Press Photo. In de tentoonstelling was het hoekje met kleurenfoto’s het populairst bij de bezoekers. Terwijl voorzitter Peter van Breukelen twee jaar eerder nog had gezegd niet in de toekomst van de kleurenfotografie te geloven aangezien de essentie van een persfoto niet per se in kleur hoefde te worden uitgedrukt. Heel langzaam maakte de kleurenfotografie zijn opmars in de pers, eerst in advertenties, daarna in tijdschriften en tot slot, eind jaren tachtig, in kranten. In 1987 ontving World Press Photo voor het eerst meer inzendingen in kleur dan in zwart-wit.

Festival NieuwsfotografieAfgelopen zondag liet ik deze foto zien in Museum Hilversum tijdens het Festival voor nieuwsfotografie. Naar aanleiding van World Press Photo’s 60-jarig bestaan en de nieuwe website, waarop het archief van winnende foto’s een prominente plek heeft gekregen, vertelde ik daar over verschillende technische en visuele ontwikkelingen in de internationale persfotografie sinds 1955. Behalve kleur in de fotojournalistiek, kwam ook de fotosequentie aan de orde, een belangrijke categorie in de jaren zeventig toen camera’s steeds vaker met een motor drive werden uitgerust. Daarnaast besprak ik de winnende foto’s van enkele fotojournalisten die een meer conceptuele en experimentele benadering aan de dag leggen.

Over al deze onderwerpen heb ik features (themapagina’s) gemaakt voor de website van World Press Photo, zie bijvoorbeeld: World in ColorPhoto Sequences en Concept & Experiment.

Overigens laten de jaarwinnaars van 1955 en 2015 – toevallig allebei Denen – ook zonder woorden zien hoe sterk de persfotografie in 60 jaar veranderd is:

Het Festival voor nieuwsfotografie duurt nog t/m 20 februari, de tentoonstelling met alle winnende foto’s van de Canon Zilveren Camera 2015 is t/m 28 februari in Museum Hilversum te zien en reist daarna door het land.

Posted in Online, Presentaties | Tagged , , , | Comments Off on Festival voor nieuwsfotografie

Terug in Huis Marseille

Bureaula Huis MarseilleNa vijf jaar terug in Huis Marseille: alleen de inhoud van mijn bureaulade is niet veranderd. Vol persmateriaal uit de periode 1999-2003, toen de persmappen nog volledig ‘analoog’ waren (en ook onder mijn verantwoordelijkheid als conservator vielen – zoals dat gaat in een klein museum). Nu is er een ‘heuse’ pers- & publiciteitsmedewerker, mijn kamergenoot Benjamin, die alles soepeltjes via de website en social media stroomlijnt. Nooit meer diaraampjes vullen … En zo is er wel meer ten goede veranderd – een twee keer zo groot museum, een nieuw team. Nu eerst aan de slag met de teksten voor Jeroen Robert Kramers tentoonstelling Une Femme die 12 maart opent!

Posted in Diversen | Tagged | Comments Off on Terug in Huis Marseille

Fiona Tan: History’s Future

Affiche History's FutureGa als je tijd hebt beslist History’s Future van Fiona Tan zien die gisteren in première ging tijdens het internationale filmfestival in Rotterdam (IFFR). De film is ook genomineerd voor de Hivos Tiger Awards voor jonge, experimentele filmmakers. De film gaat, in een prachtige combinatie van film, documentaire beelden, muziek en geluid, over een man, (geweldig gespeeld door de Ierse acteur Mark O’Halloran) die door Europa zwerft nadat hij zijn geheugen heeft verloren bij een gewelddadige beroving op straat. Op de website van het IFFR staat een klein interview met Fiona Tan over de productie. Met het Dommering Fonds hebben we destijds de ontwikkeling van het scenario gefinancierd.

Zie ook History’s Future op Facebook en op de website van Fiona Tan: www.fionatan.nl

Posted in Diversen | Tagged , | Comments Off on Fiona Tan: History’s Future

Marco van Duyvendijk: kimono’s van Amami

Screen Shot 2016-01-26 at 20.35.10

http://www.marcovanduyvendijk.nl/uncategorized/voor-de-kunst/

Dit is een pagina op de website van Marco van Duyvendijk, een van mijn favoriete fotografen (een van zijn foto’s is te vinden op mijn home page). Marco maakt al jaren in eigen beheer prachtige, verfijnde en verzorgde fotoboeken. Nu zou hij graag een mooi boek maken over de bijzondere kimono-productie op het subtropische eiland Amami, waar hij dit jaar samen met zijn tolk en model Haruka uitgebreid is geweest. Via Voor de Kunst hoopt hij genoeg geld bijeen te halen om het boek te kunnen realiseren.

Ik heb Marco in 2000 (of was het misschien 2001?) leren kennen nadat hij op goed geluk een kort, handgeschreven briefje met slechts een van zijn foto’s naar Huis Marseille had gestuurd. Als conservator ontving ik maandelijks tientallen brieven, e-mails, cd-rom’s, weblinks en boeken van fotografen die hun werk graag bij ons onder de aandacht wilden brengen. Daarvan kon ik maar een enkeling uitnodigen om zijn of haar portfolio te komen presenteren. Marco was een van hen, want ik was direct gegrepen door de sfeer en de kleur van dat ene fotootje, gemaakt op een van zijn reizen in Roemenië. Marco bleek autodidact en het spreekwoordelijke natuurtalent die na zijn studie psychologie was gaan reizen om vooral te kunnen fotograferen. Hij liet bij zijn eerste bezoek klassieke, tijdloze zwart-wit foto’s zien, maar echt bijzonder en onderscheidend waren zijn kleurenfoto’s. In 2003 was hij een van de drie jonge fotografen – naast Charlotte Dumas en Gert Jan Kocken – die in Huis Marseille een eigen tentoonstelling kreeg, zijn eerste. Sindsdien volgden vele exposities elders terwijl Marco vanaf Roemenië steeds verder oostwaarts reisde …

Update 1 februari 2016: Marco heeft via voordekunst zijn boek gefinancierd weten te krijgen!

Posted in Diversen | Tagged , , | Comments Off on Marco van Duyvendijk: kimono’s van Amami

Fotografie in het Rijksmuseum

RP-F-2015-58-1-kleinDeze spectaculaire foto van de brug over het Heusdens kanaal is sinds 1 december te zien in het Rijksmuseum. De foto is in 1896 gemaakt door de Bossche fotograaf Arnaud Pistoor, aantekeningen en stempel zijn van waterstaatkundig ingenieur en letterkundige R.P.J. Tutein Nolthenius (1851-1939) die de brug eind 19de eeuw ontworpen had. Zijn achterkleinzoon Paul Tutein Nolthenius heeft deze en vijf andere foto’s uit dezelfde serie onlangs aan het museum geschonken. Nog tot 1 maart hangen ze op de vaste fotowand in zaal 1.18 tussen Breitner, Veth en de meesters van de Haagse school. Je kunt ze ook in een speciale rijksstudio op de website van het museum bekijken.

Rijksmuseum: Fotowand in zaal 3.2 (1900-1950)De fotocollectie van het Rijksmuseum telt ongeveer 140.000 foto’s. Een elke drie maanden wisselende selectie is op een aantal vaste plekken in het museum te zien. Behalve in de 19de eeuw, is dat ook altijd in de 20ste eeuw op de 3de verdieping onder het dak. Afgelopen week vond er weer een wisseling plaats en hebben we in de zaal met het vliegtuig (3.2.) een mooie reeks naakten uit de jaren ’20 en ’30 opgehangen, van o.a. Eva Besnyö, Erwin Blumenfeld, Brassaï, Frantisek Drtikol en Wally Elenbaas. In de papiervitrine in dezelfde zaal liggen nu foto’s van Piet Zwart en een exemplaar van het beroemde door hem ontworpen boek NKF: N.V. Nederlandsche Kabelfabriek Delft uit 1928.

Rijksmuseum: bedrijfsfotoboeken in zaal 3.4 (1950-2000)Aan de andere kant van het museum, in de zaal met de jurk van Yves Saint Laurent (3.4), staat ook een vitrine waarin steeds een wisselende selectie fotoboeken – vaak bedrijfsfotoboeken – te zien is. Op dit moment zijn dat Vuur aan Zee (1958) en De draad van het verhaal (1960). Nog meer naakt in het kabinetje met de geweldige wombtomb (3.3). Daar hangen nu drie foto’s van de Amsterdamse fotograaf Cor Jaring gemaakt tijdens verschillende happenings, waaronder de opening van de ‘sekssoos NVSH’ in een politiek jongeren café aan de Nes, met een portret van Pamela Koevoets in cellofaan, en een happening in het atelier van Frans de Boer Ligtveld. Ga snel kijken want half maart wisselen alle foto’s weer!

Het museum heeft ook een Photographic Gallery, maar de afgelopen maanden was deze ruimte tijdelijk door Dick Bruna ‘gekaapt’ en nu door Johannes Vermeer … vanaf 24 maart 2016 is er weer fotografie te zien: Carel van Hees in het kader van Document Nederland.

Posted in Tentoonstellingen | Tagged , , , , | Comments Off on Fotografie in het Rijksmuseum

Fotowedstrijd Rijksmuseum

De Rotterdamse fotograaf Carel van Hees fotografeert onderwijs in Nederland voor Document Nederland, de jaarlijkse foto-opdracht van het Rijksmuseum. Eind maart 2016 is het resultaat in het Rijksmuseum te zien.

Scholieren maken zelf ook kans op een tentoonstelling in het Rijksmuseum als ze mee doen aan Document Nederland Junior. Meer info is ook te vinden op de website Scholieren.com. Deadline is 1 januari 2016.

Posted in Diversen | Tagged , , | Comments Off on Fotowedstrijd Rijksmuseum