Tropenjaren rond 17° noorderbreedte

27 oktober was ik te gast bij de VADV, de Vereniging van Arts-assistenten Dermatologie en Venereologie, die me had uitgenodigd om te spreken tijdens de jaarlijkse VADV-AIOS dag. De dermatologen-in-opleiding nodigen elk jaar, behalve twee vakgenoten, ook een spreker van buiten uit. Dit jaar was het thema van de bijeenkomst, die in de Utrechtse Sociëteit De Vereeniging werd gehouden: Tropenjaren. Ik mocht het thema naar eigen inzicht invullen, en omdat ik voor World Press Photo op dit moment onderzoek doe naar foto’s van de Vietnamoorlog, werd dat het onderwerp (het conflict ontstond toen in 1954 het land, na het gedwongen vertrek van de Fransen, langs de 17de breedtegraad werd opgedeeld in Noord- en Zuid-Vietnam).

De oorlog in Vietnam domineerde tussen 1963 en 1975 het wereldnieuws (en dus ook World Press Photo) en is nog altijd de meest gefotografeerde oorlog aller tijden. In Vietnam hadden fotojournalisten vrij toegang tot het oorlogsgebied, dat wil zeggen tot het strijdtoneel in Zuid-Vietnam – in het Communistische noorden lag dat anders. De oorlog werd bij wijze van spreken in de huiskamer uitgevochten.

Sommige foto’s zijn daarbij in het collectieve geheugen gegrift, zoals de standrechtelijke executie op straat in Saigon (een foto van Eddie Adams) en het naakte rennende meisje dat vlucht voor een napalmbombardement op haar dorp (foto Nick Ut). Het waren letterlijk en figuurlijk tropenjaren voor de Amerikanen, die een oorlog zonder duidelijke vijand uitvochten en waarin de scheidslijn tussen goed en kwaad niet bestond. De terughoudende manier waarop de Amerikanen tegenwoordig fotografen en journalisten toelaten tot oorlogsgebieden in bijvoorbeeld Irak of Afghanistan, is grotendeels bepaald door het mediabeleid tijdens Vietnamoorlog. En dat heeft te maken met de overheersende idee dat de media, en vooral foto’s en tv-beelden, politiek-strategische beslissingen hebben geforceerd en zo mede het desastreuze verloop van de oorlog in Vietnam hebben bepaald.

Aan de hand van een aantal foto’s en fotoreportages heb ik laten zien hoe en door wie de Vietnamoorlog werd gefotografeerd, op welke manier die foto’s werden verspreid, hoe erop gereageerd werd en hoe sommige foto’s veel later een tweede leven zijn gaan leiden, los van de oorspronkelijke context.

Credit dia 2: Eddie Adams, Zuid-Vietnamese politiechef executeert een Vietcong-verdachte op straat in Saigon, 1 februari 1968 (Associated Press), zie: World Press Photo Contest Archive, AP Images, The Digital Journalist, Historische Kranten – Koninklijke Bibliotheek

This entry was posted in Presentaties and tagged , , . Bookmark the permalink.